Бухгалтер басшысынан хабарлама алады: «Шотты шұғыл төлеу керек. Деректемелер өзгерді, жеткізуші бүгін күтіп отыр. Қоңырау шала алмаймын, жиналыстамын».
Хабарлама сенімді көрінеді. Директордың аты көрсетілген, таныс қарым-қатынас мәнері қолданылған, ал өтініш қызметкердің күнделікті міндеттеріне қатысты.
Алайда оны компанияны бөтен шотқа ақша аудартуға тырысқан алаяқ жіберуі мүмкін.
Мұндай шабуылдар әлеуметтік инженерияға жатады. Халықаралық тәжірибеде Business Email Compromise (BEC) — корпоративтік хат алмасуды бұзу немесе теріс пайдалану деген термин жиі кездеседі. Бұл шабуыл тек электрондық поштамен шектелмейді: алаяқтар мессенджерлерді, телефон қоңырауларын және жалған профильдерді пайдалана алады.
Неге бухгалтерия нысанаға алынады
Бухгалтерлер мен қаржы қызметкерлері шоттармен, төлем тапсырмаларымен, шарттармен және банк деректемелерімен үнемі жұмыс істейді. Сол себепті олар қылмыскерлер үшін тартымды нысанаға айналады.
Қаскүнемге банк жүйесін бұзудың қажеті жоқ. Кейде қызметкерді басшының қалыпты тапсырмасына ұқсайтын төлемді өз қолымен жасауға көндіру жеткілікті.
Негізгі қауіп бірнеше психологиялық фактордың қатар әсер етуінде: басшы беделі, асығыстық, үйреншікті жұмыс тәртібі және маңызды төлемді кешіктіріп аламын деген қорқыныш.
Егер қызметкерді асықтырып, ақпаратты нақтылауға тыйым салып, төлемді келісудің әдеттегі тәртібін өзгертуді талап етсе, операцияны тәуелсіз жолмен растағанға дейін тоқтату керек. Хабарлама директордан келгендей көрінсе де, бұл ереже өзгермейді.
Әдеттегі шабуыл қалай жасалады
Алдымен алаяқ компания туралы ашық ақпарат жинайды. Ол үшін ұйымның сайтын, әлеуметтік желілерді, қызметкерлер туралы жария мәліметтерді және басқа ашық дереккөздерді пайдалануы мүмкін.
Содан кейін төлемдерге немесе құжаттармен жұмыс істеуге қатысы бар адам таңдалады.
Ықтимал сценарий мынадай:
№ 1 сценарий. Жаңа деректемелер бойынша шұғыл төлем
Қызметкерге директордың атынан шотты тез арада төлеу туралы хабарлама келеді. Тіркелген құжат жеткізушінің кәдімгі шотына ұқсауы мүмкін.
Ең маңызды белгі — алушының деректемелері бұрын қолданылған мәліметтермен сәйкес келмейді. Алаяқ мұны банктің ауысуымен, жаңа шартпен немесе техникалық мәселемен түсіндіреді.
Неге назар аудару керек: деректемелердің күтпеген өзгеруі, асықтыру және төлемді келісудің бекітілген тәртібін айналып өтуге тырысу.
№ 2 сценарий. Жеткізушінің хатын қолдан жасау
Компания контрагентпен әдеттегідей хат алмасып жүреді. Бір кезде келесі төлемді басқа банк шотына жіберу қажет екені туралы хат түседі.
Мұның бірнеше жолы бар: жіберуші мекенжайын қолдан жасау, ұқсас домен атауын пайдалану немесе шынайы пошта жәшігін бұзып кіру.
Сондықтан жіберушінің таныс аты мен бұрынғы хат алмасу тарихының болуы жаңа банк деректемелерін растау үшін жеткіліксіз.
№ 3 сценарий. Мессенджердегі хабарлама
Алаяқ басшының аты мен суреті қойылған профиль жасап, бухгалтерге немесе басқа қызметкерге жазады.
Сылтау әртүрлі болуы мүмкін: шұғыл ақша аудару, құжат жіберу, растау кодын алу немесе сілтемеге өту.
«Басшы» бейтаныс нөмірден хабарласып, тапсырманы құпия ұстауды талап етсе, бұл әсіресе күмәнді.
№ 4 сценарий. Қауіпсіздік қызметінің атынан қоңырау шалу
Қылмыскер өзін банк, техникалық қолдау немесе ішкі қауіпсіздік қызметінің маманы ретінде таныстырып, ақшаны қорғау үшін белгілі бір әрекеттерді дереу орындау қажет екенін айтады.
Мысалы, бір реттік кодты айтуды, қашықтан басқару бағдарламасын орнатуды немесе операцияны растауды талап етуі мүмкін.
Шынайы қауіпсіздік рәсімдері бөтен адамға құпиясөздерді, құпия кодтарды және жұмыс компьютеріне толық қолжетімділікті беруге негізделмеуі тиіс.
Күмәнді тапсырманы қалай тексеруге болады
Ұйымдастырушылық тұрғыдан ең тиімді шара — қаржылық операцияларды растаудың алдын ала бекітілген тәртібі.
Өтініш электрондық пошта арқылы келсе, оны тәуелсіз байланыс арнасымен тексеру керек. Мысалы, қызметкер корпоративтік анықтамалықтан бұрыннан білетін нөмірге қоңырау шалып, басшының өзінен сұрайды.
Күмәнді хатта көрсетілген жаңа телефон нөмірін тексеру үшін пайдалануға немесе сол хат алмасуға жауап берумен шектелуге болмайды.
Жеткізушінің банк деректемелерінің өзгергенін контрагенттің алдын ала белгілі байланыс деректері арқылы растау қажет.
Жіберушінің лауазымы да, шұғылдық та, хаттың таныс безендірілуі де жаңа деректемелер мен әдеттен тыс төлемдерді тексеру талабын жоймайды. Растау тәртібі басшылықты қоса алғанда, барлық қызметкерге ортақ болуы керек.
Неге антивирус бұл мәселені шешпейді
Антивирус зиянды бағдарламалық қамтамасыз етудің белгілі түрлерін анықтауға көмектеседі. Бірақ сипатталған жағдайларда қауіпті әрекетті қызметкердің өзі орындауы мүмкін.
Егер адам жалған тапсырма бойынша өз еркімен ақша аударса, компьютерге вирус жұғуы мүлде болмауы да мүмкін.
Сондықтан техникалық қорғанысты ұйымдастырушылық ережелермен және персоналды оқытумен толықтыру қажет.
Мақсат — қызметкерлерге күрделі техникалық терминдерді жаттату емес. Ең маңыздысы — әдеттен тыс жағдайларды байқауға, ақпаратты тексеруге және қысымға берілмеуге үйрету.
Компанияда қандай ережелерді енгізген жөн
Ақша аударылып қойған болса, не істеу керек
Қызметкер төлемнің алаяқтық болуы мүмкін екенін байқаса, дереу әрекет ету маңызды.
Банкке ресми байланыс арнасы арқылы хабарласып, күмәнді операция туралы мәлімдеу, ақша аударымының уақыты мен деректемелерін көрсету қажет.
Сонымен қатар басшылыққа және ақпараттық қауіпсіздікке немесе IT-инфрақұрылымға жауапты маманға хабарлау керек.
Хаттарды, жазысқан хабарламаларды, телефон нөмірлерін, құжаттарды және операция туралы мәліметтерді ішкі тексеру мен қажет болған жағдайда құқық қорғау органдарына жүгіну үшін сақтау қажет.
Корпоративтік аккаунт бұзылғанының белгілері болса, белсенді сеанстарды тексеріп, күмәнді қосылымдарды тоқтатып, сенімді құрылғыдан тиісті есептік деректерді өзгертіп, инциденттің салдарын бағалау керек.
Ақшаның қайтарылатынына кепілдік жоқ, сондықтан банкке жедел жүгінудің маңызы зор.
Қызметкерлерді оқыту тәуекелді қалай азайтады
Сипатталған жағдайлардың көпшілігі күнделікті жұмыс әрекетінен басталады: хат оқу, құжатты тексеру немесе хабарламаға жауап беру.
Сондықтан киберқауіпсіздік бойынша оқыту құпиясөздер мен антивирустарды қолдануды ғана емес, әлеуметтік инженерияның нақты схемаларын да қамтуы керек.
Маңызды міндет — қызметкерлерде әдеттен тыс өтініштерді тексеру дағдысын қалыптастыру. Ережелер неғұрлым түсінікті болып, олар алдын ала көп тәжірибелік жағдайды талдаса, күмәнді тапсырманы дер кезінде байқау ықтималдығы соғұрлым жоғары болады.
WEB-LABS «Қызметкерлерге арналған киберқауіпсіздік негіздері» курсын әзірледі. Онда күнделікті цифрлық қауіптер, алаяқтық схемалар және ақпаратпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіз әрекеттер қарастырылады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Басшының атынан жасалатын алаяқтық туралы сұрақтар
Қаржы және әкімшілік бөлім қызметкерлеріне нені білу маңызды.
Хатта директордың шынайы мекенжайы көрсетілсе, оған сенуге бола ма?
Әрдайым емес. Шынайы есептік жазба бұзылған болуы мүмкін. Сонымен қатар көрсетілетін ат пен мекенжай жаңылыстыруы ықтимал. Әдеттен тыс қаржылық өтініштерді тәуелсіз жолмен тексеру қажет.
WhatsApp арқылы келген өтінішке сәйкес ақша аударуға тыйым салу жеткілікті ме?
Жоқ. Алаяқтар электрондық пошта мен телефон қоңырауларын қоса алғанда, әртүрлі арналарды пайдаланады. Хабарламаның қалай келгеніне қарамастан, әдеттен тыс төлемдерді тексерудің ортақ тәртібін белгілеу маңызды.
Ең алдымен кімді оқыту керек?
Төлемдермен, шарттармен, дербес деректермен және корпоративтік аккаунттармен жұмыс істейтін қызметкерлерге ерекше назар аудару қажет. Дегенмен алаяқтықты танудың негізгі ережелері ұйымдағы барлық қызметкерге пайдалы.
Мұндай алаяқтықты толығымен жоюға бола ма?
Тәуекелді толық жою мүмкін емес. Бірақ төлемдерді тәуелсіз тексеру, құқықтарды шектеу, көпфакторлы аутентификация және қызметкерлерді дайындау шабуылдың сәтті аяқталу ықтималдығын азайтады.
WEB-LABS компаниясынан киберқауіпсіздік бойынша корпоративтік оқыту
Компьютерлері дұрыс жұмыс істейтін және қорғаныс құралдары жаңартылған компанияның өзінде қызметкерлердің қателігі қаржылық шығынға әкелуі мүмкін.
Сондықтан персоналды оқытуды техникалық баптаулармен, резервтік көшірумен және қолжетімділік құқықтарын бөлумен қатар жалпы қауіпсіздік жүйесінің бір бөлігі ретінде қарастырған жөн.
WEB-LABS ұйымдарға киберқауіпсіздік негіздері бойынша онлайн-оқыту ұсынады. Компанияңыздың қызметкерлерін дайындауды талқылау үшін оқыту бағдарламаларымен танысыңыз немесе бізге хабарласыңыз.
Киберқауіпсіздік дұрыс әрекеттен басталады.
WEB-LABS қызметкерлерге жұмыс орнындағы киберқауіпсіздік негіздерін үйретеді: электрондық поштамен, құпиясөздермен, файлдармен, интернет-ресурстармен және корпоративтік жүйелермен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін түсіндіреді.
Оқу материалдарын меңгергеннен кейін қызметкерлер қорытынды тестілеуден өтеді. Тестті сәтті тапсырғандарға WEB-LABS-тың жеке сертификаты беріледі.