Қазақстандағы сайттағы дербес деректер: неліктен бір ғана құпиялық саясаты енді жеткіліксіз

Көптеген корпоративтік сайттарда дербес деректерді қорғау шамамен бірдей аяқталады: футерге Құпиялық саясатына сілтеме қосып, мәселе шешілді деп есептейді.

Іс жүзінде бұл жеткіліксіз. Егер сайт өтінімдер қабылдаса, аты-жөнін, телефон нөмірін немесе e-mail жинаса, аналитиканы пайдаланса, атаулы құжаттар берсе не пайдаланушылар туралы мәлімет сақтаса, заңдық құжатты жариялап қана қоймай, мынаны тексеру маңызды: деректер техникалық тұрғыдан қалай өңделеді.

Мәселе көбіне белгілі бір беттің жоқтығында емес, мына екеуінің сәйкес келмеуінде туындайды: құжаттарда не жазылғаны, және сайт іс жүзінде не істейтіні.

Құпиялық саясаты — тек бастамасы

Саясат пайдаланушыға оның деректерін кім өңдейтінін, қандай мәліметтер жиналуы мүмкін екенін, қандай мақсатта пайдаланылатынын, кімге берілуі мүмкін екенін және қанша уақыт сақталатынын түсіндіру үшін қажет.

Бірақ Саясаттың жариялануының өзі дербес деректерді өңдеу процестері дұрыс ұйымдастырылғанын білдірмейді.

Мысалы, сайтта өтініштер 12 айдан артық сақталмайды деп жазылуы мүмкін, ал іс жүзінде хаттар пошта жәшігінде бірнеше жыл қалып қояды. Немесе формада келісім туралы мәтін бар, бірақ сервер оның алынғанын тексермейді де, тіркемейді де.

1. Сайт нақты қандай деректер жинайтынын анықтаңыз

Техникалық тексеруді құжат үлгілерінен емес, қарапайым түгендеуден бастаған дұрыс.

Тіпті кәдімгі кері байланыс формасы мыналарды беруі мүмкін:

• аты-жөні;
• телефон нөмірі;
• электрондық пошта мекенжайы;
• ұйым атауы;
• өтініш мәтіні;
• IP-мекенжай және қосылымның техникалық параметрлері.

Егер сайтта оқыту, тестілеу, жеке кабинеттер, сертификаттар немесе басқа сервистер болса, өңделетін мәліметтер құрамы кеңейеді.

Сондықтан сайттағы әр форма мен функция үшін қарапайым сұрақ қойған жөн: сұралатын барлық мәлімет осы міндет үшін шынымен қажет пе?

2. Келісім тек визуалды түрде ғана емес, іс жүзінде де жұмыс істеуі тиіс

Кең таралған нұсқалардың бірі — форма астындағы міндетті белгі: онда көрсетілген деректерді өтінішті қарау және пайдаланушымен байланысу үшін өңдеуге келісім мәтіні беріледі.

Бірақ HTML-дегі checkbox-тың болуы — шешімнің бір бөлігі ғана.

Форманың серверлік өңдеушісі де келісімнің берілген-берілмегенін тексеруі тиіс. Әйтпесе автоматтандырылған сұрау сайт интерфейсімен әрекеттеспей-ақ тікелей форма өңдеушісіне жіберілуі мүмкін.

Қосымша ретінде келісім алынған жағдайларды растауға мүмкіндік беретін мәліметтерді сақтаған пайдалы:

• келісім алынғаны туралы факт;
• күні мен уақыты;
• келісім мәтінінің нұсқасы;
• құжаттың сол кезде қолданылған редакциясына сілтеме немесе идентификатор.

3. Форма жіберілгеннен кейін деректер қайда кететінін тексеріңіз

«Жіберу» батырмасын басу деректерді өңдеуді аяқтамайды. Керісінше, осы сәттен бастап олардың одан арғы өмірлік циклі басталады.

Өтінім:

• сайттың дерекқорында сақталуы;
• файлға жазылуы;
• CRM-ге берілуі;
• электрондық поштаға жіберілуі;
• ішінара техникалық журналдарға түсуі мүмкін.

Кейде сайт иесі форма «жай ғана хат жібереді» деп, ақпарат еш жерде сақталмайды деп ойлайды. Бірақ мұндай хат алынғаннан кейін пошта жәшігінің өзі дербес деректерді сақтау орнына айналады.

Әр сақтау орны үшін төрт сұраққа жауап берген пайдалы:

Не сақталады? Қайда сақталады? Кімнің қол жеткізуі бар? Қашан жойылады?

4. Сақтау мерзімі тек қағаз жүзінде ғана болмауы тиіс

«Дербес деректер қажетті мерзімнен артық сақталмайды» деген сөздің өзі сайт әкімшісіне нақты әрекет үшін аз ақпарат береді.

Әртүрлі процестер үшін нақты ережелер белгілеген әлдеқайда ыңғайлы.

Мысалы:

• формалар арқылы түскен өтініштер — өзара әрекет аяқталғаннан кейін шектеулі мерзім;
• қорғаныстың қызметтік журналдары — әлдеқайда қысқа кезең;
• берілген сертификаттар деректері — құжатты тексеруге қажетті мерзім ішінде;
• тестілеудің уақытша әрекеттері, rate-limit және қорғаныс жазбалары — жүйеге қажет болған уақыт ішінде ғана.

Мерзім белгіленгеннен кейін нақты жою механизмі бар-жоғын тексеру қажет.

Бұл сервердегі автоматты тапсырма немесе регламент бойынша қолмен тазалау болуы мүмкін. Шағын бизнес үшін қолмен орындалатын процедура да қалыпты шешім бола алады, егер ол шынымен орындалып, бақыланса.

5. Cookie мен аналитика да деректерді өңдеуге қатысады

Дербес деректер форма толтырылғаннан кейін ғана пайда болмайды.

Google Analytics, Яндекс Метрика, автоматтандырылған сұраулардан қорғау жүйелері және басқа сыртқы сервистер бет жүктелген сәттен-ақ келуші туралы техникалық ақпарат ала алады.

Сондықтан Cookie саясаты мынаны сипаттауы тиіс: сайттың нақты конфигурациясын.

Мысалы, техникалық тұрғыдан санауыш бет ашылған бойда іске қосылса, аналитикалық скрипттер тек пайдаланушының келісімінен кейін жүктеледі деп жазудың мәні жоқ.

Алдымен сайттың қазір қалай жұмыс істейтінін анықтап, содан кейін құжаттарды нақты жағдайға сәйкестендіру және аналитиканы жүктеу механизмін өзгерту қажет пе екенін бөлек шешу керек.

6. Үшінші тарап сервистерін ұмытпау керек

Заманауи сайт сирек жағдайда толықтай өз бетінше жұмыс істейді.

Техникалық деректерді өңдеуге мыналар қатысуы мүмкін:

• хостинг-провайдер;
• пошта сервері;
• Cloudflare немесе ұқсас қорғаныс құралдары;
• Google Analytics;
• Яндекс Метрика;
• CRM және басқа сыртқы жүйелер.

Сондықтан техникалық тексеру кезінде сайттың өз дерекқорын ғана емес, үшінші тарап сервистеріне берілетін ақпаратты да ескеру маңызды.

7. Сертификаттар мен құжаттарды ашық тексеру

Атаулы сертификаттар, дипломдар немесе басқа құжаттар беретін және олардың түпнұсқалығын интернет арқылы тексеруге мүмкіндік беретін сайттар ерекше назарды қажет етеді.

Барлық қатысушының ашық тізімін жариялағаннан гөрі, нақты тіркеу нөмірі бойынша тексеруді пайдаланған қауіпсіз.

Пайдаланушы құжат нөмірін енгізіп, оның түпнұсқалығын растауға арналған мәліметтердің ғана белгіленген жиынтығын алады.

Бұл ретте тізілімнің өзі сайттың ашық каталогынан тікелей қолжетімді болмауы тиіс.

Қосымша пайдалы шаралар:

• жеткілікті күрделі тіркеу нөмірлері;
• сұраулар санын шектеу;
• автоматты іріктеуден қорғау;
• күдікті белсенділікті журналдау;
• жарияланатын мәліметтер құрамын шектеу.

8. Әкімшілік қол жеткізуді шектеу қажет

Егер серверге, хостингке, поштаға немесе дерекқорға артық пайдаланушылардың қол жеткізуі болса, дұрыс бапталған форманың өзі аз көмектеседі.

Дербес деректер сақталатын жүйелерде мыналарды тексеру керек:

• кімнің әкімшілік қол жеткізуі бар;
• қандай есептік жазбалар енді пайдаланылмайды;
• қолжетімді жерлерде көпфакторлы аутентификация қосылған ба;
• парольдер мен құпия кілттер қайда сақталады;
• резервтік көшірмелерге қол жеткізу шектелген бе;
• маңызды әрекеттер тарихын қалпына келтіруге бола ма.

Пошта парольдерін, API-кілттерді және басқа құпияларды сайттың ашық қолжетімді файлдарында сақтау әсіресе қауіпті.

9. Ең аз ішкі ережелер қажет

Ашық Құпиялық саясаты ең алдымен сайт пайдаланушыларына арналған. Бірақ ұйым ішінде де деректерге кім жауапты екенін және нақты жағдайда не істеу керегін түсіну қажет.

Шағын компанияға немесе ЖК-ға ондаған бөлек регламент жасаудың қажеті жоқ.

Практикалық ішкі жиынтық үш-ақ құжаттан тұруы мүмкін:

• дербес деректерді өңдеу тәртібі мен ақпараттық қауіпсіздік шараларын бекіту туралы бұйрық;
• деректерді өңдеу және ақпараттық жүйелерді қорғау жөніндегі бірыңғай ішкі регламент;
• бақылау, жою, өтініштер мен инциденттер журналы.

Ең бастысы — бұл құжаттар тек папка үшін жасалмай, нақты процестерді сипаттауы тиіс.

10. Инцидент кезінде не істеу керек

Дербес деректердің ағуы, әкімшілік есептік жазбаның компрометациясы немесе базаға рұқсатсыз қол жеткізу — бұл енді тек техникалық мәселе емес.

Ұйымға негізгі әрекет тәртібін алдын ала анықтап қойған пайдалы:

• анықталған уақыт пен жағдайларды тіркеу;
• одан әрі рұқсатсыз қол жеткізуді шектеу;
• журналдар мен басқа цифрлық іздерді сақтау;
• зардап шеккен жүйелер мен мәліметтерді анықтау;
• қажет болса парольдерді, токендер мен кілттерді ауыстыру;
• құзыретті органдарды хабардар ету қажеттілігін анықтау;
• орындалған әрекеттер мен тергеу нәтижелерін тіркеу.

Кең таралған қателердің бірі — «серверді тезірек ретке келтіреміз» деп күдікті файлдарды бірден жойып, журналдарды тазалау. Нәтижесінде инциденттің көзін және ауқымын анықтауға көмектесетін іздер жойылады.

Сайтыңызды дәл қазір тексеріңіз

Төменде интерактивті өзін-өзі тексеру берілген. Құжаттарда жай ғана аталған емес, сайтыңызда шынымен іске асырылған тармақтарды белгілеңіз.

Чек-парақ серверге ештеңе жібермейді және таңдалған жауаптарды сақтамайды. Нәтиже тікелей браузерде есептеледі.

Бір бетті тексерудің орнына техникалық тексеру

Негізгі қате — дербес деректерді қорғауды тек заңдық міндет ретінде қабылдау.

Іс жүзінде бұл құжаттардың, сайт баптауларының, серверлік логиканың, қол жеткізу құқықтарының, поштаның, журналдардың, резервтік көшірудің және операциялық тәртіптің жиынтығы.

Сондықтан сайттың техникалық тексеруі бүкіл тізбекті қамтуы тиіс:

Жақсы жүйе әдетте қарапайым көрінеді: тек қажетті ақпарат жиналады, қол жеткізу шектелген, келісімнің алынғанын растауға болады, ескі мәліметтер жойылады, ал инцидент кезіндегі әрекет тәртібі алдын ала белгілі.

Бұл сайттың нақты жұмысына қатысы жоқ, интернеттен жүктелген Құпиялық саясатынан әлдеқайда пайдалы.

Техникалық тексеру және киберқауіпсіздік қызметтері туралы толығырақ →